Bilimsel adıyla Saurida undosquamis), Akdeniz ve Ege denizlerimizde tezgahlarda sıklıkla bu isimle satılan, asıl adı Büyük Gözlü Kertenkele Balığı olan, Hint-Pasifik kökenli lesepsiyen (Süveyş Kanalı yoluyla Akdeniz’e göç etmiş) bir deniz balığı türüdür. Eti oldukça yumuşak, beyaz ve kılçıksız dilimler halinde çıkarılabildiği için halk arasında “lokum gibi et” benzetmesinden ötürü bu ismi almıştır.

Not: Bazı kıyı bölgelerimizde küçük gümüş balığı (Atherina) türlerine de yöresel olarak “Akdeniz lokumu” denmektedir. Ancak balıkçılık lügatında asıl lokum balığı kertenkele balığıdır.

 Fiziksel Özellikleri

• Kertenkele Benzeri Kafa: Gövdesi silindirik, puro şeklinde uzundur. Kafası yukarıdan basık olup tıpkı bir kertenkeleyi andırır. Ağzı gövdesine göre oldukça geniştir.
• Keskin Diş Yapısı: Çenelerinde, damağında ve hatta dilinin üzerinde büyümeye elverişli çok sayıda ince, keskin diş sırası bulunur.
• Renk ve Benekler: Sırt kısmı kahverengi-bej tonlarında lekeli, karın kısmı ise gümüşi beyazdır. En belirgin ayırt edici özelliği, sırt yüzgecinin üst kenarında ve kuyruk yüzgecinin üst kısmında sıralı koyu beneklerin bulunmasıdır.
• Boyut: Genellikle 15-30 cm boylarında avlanır; maksimum 50 cm uzunluğa kadar erişebilir.

 Davranışsal Özellikler

• Kuma Gömülme ve Pusu: Tipik bir pusu avcısıdır. Gözleri hariç tüm gövdesini kuma gömerek kamufle olur ve avının gelmesini bekler.
• Yırtıcı ve Agresif Karakter: Boyutuna tezat oluşturacak derecede hırçın, obur ve agresif bir harami balıktır. Av alanına giren canlılara çok hızlı bir patlamayla saldırır.
• Olta Mücadelesi: Amatör balıkçılıkta oltaya vurduğunda oldukça hırçın mücadele eden, yakalaması keyifli bir karakter sergiler.

 Yaşam Alanı ve Beslenme

• Yaşam Alanı: Genellikle 20 ila 100 metre arasındaki sığ kıyı sularının kumluk, çamurlu veya tortul zeminlerinde yaşar. Türkiye sularında özellikle Doğu Akdeniz (Mersin, İskenderun, Antalya körfezleri) ve Güney Ege kıyılarında çok yoğundur.
• Beslenme Düzeni: Kesinlikle etçil (karnivor) bir dip avcısıdır.
• Avları: Dipte yaşayan diğer küçük balıkları (hamsi, sardalya, tekir yavruları), karidesleri, küçük yengeçleri ve kafadanbacaklıları avlar.

 Ekolojik ve Ekonomik Önemi

• Ekolojik Önemi (Büyük İstilacı Risk): Akdeniz ekosistemine girdikten sonra çok hızlı adapte olmuş ve baskın bir tür haline gelmiştir. Yerli türlerin (özellikle barbun ve tekir balıklarının) yavrularını ve besinlerini tüketerek yerli popülasyonlar üzerinde ciddi bir istilacı baskı ve rekabet yaratmaktadır.
• Ekonomik Önemi: Akdeniz havzasında trolcüler ve amatör olta balıkçıları tarafından çok yoğun şekilde yakalanır. Filetosu çıkarıldığında tamamen kılçıksız kalması ve beyaz eti nedeniyle ekonomik değeri ve tüketim talebi yüksek bir balıktır. En popüler tüketim şekli mısır ununa bulanarak yapılan tavasıdır.

 Koruma Durumu

• IUCN Statüsü: Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği (IUCN) Kırmızı Listesi’nde küresel ölçekte “Asgari Endişe” (LC) kategorisinde listelenmiştir. Nesli tehlike altında değildir.
• Mücadele ve Tüketim Teşviki: Akdeniz suları için istilacı ve yabancı bir tür olduğundan, ekosistem dengesini korumak adına avlanması ve tüketilmesi deniz biyologları tarafından teşvik edilmektedir. Türkiye denizlerinde bu balık için herhangi bir av yasağı, kota veya minimum boy sınırı uygulanmamaktadır.