Bilimsel adıyla Pomadasys stridens, Haemulidae (Gargar / Grunt balıkları) familyasına ait, halk arasında daha çok “pijamalı gargur” veya sudan çıkarıldığında çıkardığı ses nedeniyle “gırt gırt balığı” olarak bilinen Kızıldeniz kökenli, lesepsiyen (istilacı) bir deniz balığı türüdür. Süveyş Kanalı yoluyla Akdeniz’e göç eden bu balık, son yıllarda Doğu Akdeniz kıyılarımızda çok baskın bir popülasyona ulaşmıştır.

Fiziksel Özellikleri

• Gövde ve Renk Yapısı: İğ/füze benzeri (fusiform), yanlardan hafifçe basık gümüşi renkli bir gövdeye sahiptir. Sırt kısmı daha koyudur.
• Çizgi ve Benekler: En belirgin özelliği, gövdesi boyunca boyuna uzanan 4 adet belirgin koyu kahverengi/siyah şerit (pijama deseni) barındırmasıdır. Solungaç kapağının üst kenarında koyu renkli belirgin bir leke (operkular leke) bulunur.
• Boyut: Genellikle 10-15 cm aralığında küçük boylarda yakalanır; maksimum 20-22 cm uzunluğa kadar ulaşabilir.
• Yüzgeçler: Sırt yüzgecinde 12 adet sert batıcı diken ve 13-14 adet yumuşak ışın yer alır.

 Davranışsal Özellikler

• “Gırt Gırt” Sesi (Stridülasyon): Latince adındaki “stridens” (gıcırdayan/homurdanan) kelimesinden de anlaşılacağı üzere, sudan çıkarıldığında veya tehdit algıladığında yutak dişlerini birbirine sürterek gıcırtılı, hırıltılı bir ses çıkarır.
• Sürü Psikolojisi: Çok yoğun ve devasa sürüler halinde hareket ederler. Geceleri avlanmak amacıyla kumluk alanlara toplu göçler yaparlar.
• Üreme: Yumurtlayarak çoğalırlar (ovipar). Üreme dönemlerinde eşleşerek sığ kıyı sularına yumurt bırakırlar.

 Yaşam Alanı ve Beslenme

• Yaşam Alanı: Ana vatanı Batı Hint Okyanusu, Kızıldeniz ve Basra Körfezi’dir. Akdeniz’e göç ettikten sonra Türkiye’de özellikle İskenderun, Mersin ve Antalya körfezlerinde 15-40 metre derinlikteki kumluk, çamurlu ve resif yakınlarındaki kıyı sularında çok yoğun şekilde yaşamaktadır.
• Beslenme Düzeni: Tamamen etçildir. Muazzam sürüleriyle deniz tabanını tarayarak beslenirler.
• Avları: Diyetlerinin çok büyük bir kısmını kopepodlar (küçük kabuklular), deniz solucanları (poliketler), küçük karidesler ve yengeç larvaları ile diğer balıkların yumurta ve yavruları oluşturur.

 Ekolojik ve Ekonomik Önemi

• Ekolojik Önemi (Büyük Risk): Doğu Akdeniz ekosistemi üzerinde ciddi bir istilacı baskı yaratmaktadır. Çok hızlı çoğalmaları ve diğer yerli türlerin (barbun, tekir, sardalye ve mercan gibi) yumurtalarını yemeleri nedeniyle yerli balıkların popülasyonunda azalmaya yol açmaktadırlar. Besin rekabetinde yerli türleri geride bırakarak biyolojik çeşitliliği tehdit ederler.
• Ekonomik Önemi: Geçmişte ekonomik değeri olmayan veya sadece yem olarak kullanılan bu balık, popülasyonunun aşırı artmasıyla birlikte tezgahlarda ve marketlerde ekonomik bir alternatif olarak yerini almıştır. Eti beyaz, kılçıksız ve oldukça lezzetlidir. Fiyatının çok uygun olması sebebiyle dar gelirli tüketiciler için protein kaynağı haline gelmiştir.

 Koruma Durumu

• IUCN Statüsü: Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği (IUCN) Kırmızı Listesi’nde küresel ölçekte “Asgari Endişe” (LC – Least Concern) kategorisindedir; nesli tükenme tehlikesi altında değildir.
• Mücadele Yöntemi: İstilacı bir tür olduğu için korunması değil, tam tersine popülasyonunun baskılanması gerekir. Bilim insanları ve deniz biyologları, Akdeniz ekosistemini korumak ve yerli balıklara alan açmak amacıyla çizgili gargur balığının avcılığının ve tüketiminin son derece teşvik edilmesini önermektedir. Herhangi bir av yasağı veya boy limiti bulunmamaktadır

Neden “Gargur” veya “Gırt Gırt” Deniyor?

Bu türün en sıra dışı özelliği, sudan çıkarıldığında ya da tehlike hissettiğinde yutak dişlerini birbirine sürterek belirgin bir “homurdanma”, “gıcırdama” veya “gırt gırt” benzeri bir ses çıkarmasıdır. İsmini de tamamen bu karakteristik davranışından alır.